Yemek Bütçesi: Ülkeler ve Şehirler Arası Fiyatlar
Bir destinasyonu bütçeleyeceğim zaman uçak biletini ve konaklamayı hesaplamak kolay: iki rakam, bitti. Beni her seferinde şaşırtan kalem yemek oluyor. Çünkü yemek günlük, tekrarlayan ve ruh haline göre değişen bir gider. Lizbon'da "bugün kendime iyi davranayım" dediğim bir akşam yemeği, o günün bütçesini ikiye katlayabiliyor. Bu yüzden zamanla kendime basit bir alışkanlık edindim: gitmeden önce her şehir için üç fiyat noktası not ediyorum — sokak/işçi lokantası, orta segment restoran, market alışverişi.
Asıl sorun: "ucuz ülke" diye bir şey yok, ucuz alışkanlık var
Yemek maliyeti ülke karşılaştırması yaparken en sık düşülen hata, tek bir "günlük yemek bütçesi" rakamına bakmak. Oysa aynı şehirde iki gezginin harcaması üç katı fark edebiliyor. Bangkok'ta sokak tezgâhlarında yiyen biriyle, otel kahvaltısı ve klimalı restoranları tercih eden biri neredeyse farklı ülkelerde yaşıyor gibi. Tersi de doğru: Kopenhag'da mutfaklı bir daire tutup marketten alışveriş yapan biri, Roma'da her öğünü dışarıda yiyenden daha az harcayabiliyor.
Bu yüzden kendi tablomda hep şu üç sütunu tutuyorum. Rakamlar benim son yıllardaki defterimden çıkan yaklaşık aralıklar; kur oynaklığı ve sezon nedeniyle kesin sayı değil, büyüklük sırası olarak okuyun.
Şehirlere göre kaba karşılaştırma (kişi başı, USD)
| Şehir | Sokak / esnaf lokantası (öğün) | Orta segment restoran (öğün) | Haftalık market (1 kişi) |
|---|---|---|---|
| Hanoi | 1,5 – 3 | 8 – 15 | 25 – 40 |
| Bangkok | 2 – 4 | 10 – 20 | 30 – 50 |
| İstanbul | 3 – 6 | 12 – 25 | 35 – 55 |
| Tiflis | 3 – 6 | 10 – 20 | 30 – 50 |
| Atina | 5 – 9 | 18 – 30 | 45 – 70 |
| Lizbon | 7 – 11 | 20 – 35 | 50 – 75 |
| Berlin | 8 – 13 | 25 – 40 | 55 – 80 |
| Kopenhag | 12 – 18 | 40 – 65 | 80 – 120 |
Tabloda gözüme çarpan şey şu: sokak yemeği ile restoran arasındaki makas, ülkeden ülkeye çok değişiyor. Hanoi'de esnaf lokantası ile şık bir restoran arasında beş-altı kat fark varken, Kopenhag'da bu oran üçe bile inmiyor çünkü orada "ucuz" seçeneğin kendisi zaten pahalı. Pratik sonuç: Güneydoğu Asya'da davranışınızı değiştirerek çok tasarruf edersiniz, İskandinavya'da tasarrufun tek yolu mutfağa girmek.
Üç farklı gezgin profili, üç farklı sonuç
| Profil | Günlük yemek (Bangkok) | Günlük yemek (Atina) | Günlük yemek (Berlin) |
|---|---|---|---|
| Tam sokak yemeği + market | 8 – 12 | 15 – 22 | 20 – 28 |
| Karma: 1 öğün dışarıda | 18 – 25 | 30 – 42 | 40 – 55 |
| Her öğün dışarıda + içecek | 40 – 60 | 60 – 90 | 80 – 120 |
Ben genelde ortadaki satırda yaşıyorum: sabah dairede kahvaltı, öğlen ucuz ve yerel bir şey, akşam düzgün bir masa. Bu düzen hem bütçeyi hem de moralimi ayakta tutuyor. On günlük bir Atina–ada rotasında bu tercih bana yaklaşık 300 dolarlık fark yarattı; o parayla iki gece daha kalabildim.
Rakamların arkasındaki gizli kalemler
- İçecek çarpanı: Avrupa'da bir kadeh şarap veya iki bira, yemeğin fiyatını yüzde 40-60 artırabiliyor. Asya'da ise ithal alkol, yemekten pahalıya gelebiliyor.
- Kuver ve servis: İtalya ve Yunanistan'da masa/ekmek ücreti, ABD'de yüzde 18-20 bahşiş beklentisi hesaba katılmazsa bütçe her akşam biraz kayıyor.
- Turistik yarıçap: Ana meydandan 10 dakika yürüdüğümde fiyatların üçte bir düştüğünü Roma'da, Prag'da ve Barselona'da defalarca gördüm. Bu, neredeyse evrensel bir kural.
- Mutfaklı konaklama: Gecelik 10 dolar daha pahalı ama mutfağı olan bir daire, iki haftalık bir seyahatte kendini fazlasıyla amorti ediyor. Konaklama fiyatlarını karşılaştırırken bu detayı sütun olarak eklemenizi öneririm.
- Öğle menüsü: Portekiz, İspanya ve Gürcistan'da öğlen "günün menüsü" aynı restoranın akşam fiyatının yarısı olabiliyor. Aynı mutfak, aynı tabak, farklı saat.
Nasıl karar veririm?
Bir destinasyonu sırf yemek ucuz diye seçmiyorum; ama iki seçenek başa baş geldiğinde bu kalem terazi oluyor. Örneğin Türkiye ile Yunanistan arasında kararsız kaldığım bir yazda, uçuş ve konaklama benzerdi; farkı günlük yemek ve şehir içi ulaşım yarattı. Uzun süreli kalacaksanız denklem büsbütün değişiyor